Edukacja finansowa

John Maynard Keynes i jego teoria: Czy jego pomysły są nadal aktualne?

Autor Łukasz Baran
Łukasz Baran24.03.202410 min.
John Maynard Keynes i jego teoria: Czy jego pomysły są nadal aktualne?

Keynes był jednym z najwybitniejszych ekonomistów XX wieku. Jego rewolucyjna teoria zatrzęsła fundamentami ówczesnej ekonomii i przez długi czas kształtowała politykę gospodarczą wielu krajów. Choć od publikacji jego głównego dzieła "Ogólnej teorii zatrudnienia, procentu i pieniądza" minęło już kilkadziesiąt lat, wiele z założeń Keynesa nadal nie traci na aktualności i budzi wiele dyskusji w środowisku ekonomicznym. Przyjrzyjmy się zatem głównym założeniom teorii Keynesa i zastanówmy się, czy jego idee mogą nam pomóc również dzisiaj.

Kluczowe wnioski:
  • Keynes postulował aktywną rolę państwa w kształtowaniu gospodarki i zwalczaniu kryzysu poprzez zwiększanie wydatków rządowych.
  • Jego koncepcja efektywnego popytu jako głównego czynnika determinującego produkcję i zatrudnienie była przełomowa.
  • Keynes krytykował założenia ekonomii neoklasycznej i proponował odejście od zasad liberalnego kapitalizmu.
  • Jego idee przyczyniły się do rozpowszechnienia interwencjonizmu państwowego oraz rozwoju ekonomii dobrobytu.
  • Choć współcześnie postulaty Keynesa są często kwestionowane, jego teoria stanowi inspirację dla wielu nurtów ekonomii heterodoksyjnej.

Keynes: Główne założenia i koncepcje jego teorii

Keynes był jednym z najwybitniejszych ekonomistów XX wieku, którego rewolucyjna teoria na trwałe zmieniła oblicze ekonomii. W swojej najsłynniejszej pracy "Ogólna teoria zatrudnienia, procentu i pieniądza" zakwestionował on wiele założeń ekonomii neoklasycznej i przedstawił zupełnie nowe podejście do rozumienia mechanizmów rządzących gospodarką.

Podstawowym założeniem keynesizmu była koncepcja efektywnego popytu jako głównej siły napędowej wzrostu gospodarczego. Keynes dowodził, że to popyt konsumpcyjny i inwestycyjny determinują wielkość produkcji i poziom zatrudnienia. W przeciwieństwie do ekonomistów neoklasycznych odrzucił on założenie o doskonałej elastyczności cen i płac, która miałaby automatycznie doprowadzić do pełnego zatrudnienia.

Kluczowym elementem teorii Keynesa było podkreślenie znaczenia czynnika niepewności w procesach gospodarczych. Brak zaufania konsumentów i przedsiębiorców do przyszłych dochodów prowadził według niego do spadku popytu i załamania koniunktury. Dlatego Keynes postulował aktywną rolę państwa w kształtowaniu gospodarki, zwłaszcza w okresach dekoniunktury i kryzysu.

Keynesowski model gospodarki

W modelu gospodarki zaproponowanym przez Keynesa kluczową rolę odgrywały oczekiwania podmiotów rynkowych. Niepewność co do przyszłych dochodów rodziła skłonność do oszczędzania wśród konsumentów, co hamowało wzrost konsumpcji. Z drugiej strony przedsiębiorcy, obawiając się niskiej sprzedaży, ograniczali inwestycje. Efektem była niedostateczna wielkość popytu skutkująca spadkiem produkcji i wzrostem bezrobocia.

Aby przeciwdziałać takim negatywnym zjawiskom, Keynes proponował zwiększenie wydatków rządowych finansowanych deficytem budżetowym. Miało to na celu pobudzenie popytu i dzięki efektowi mnożnikowego wzrostu dochodów, przywrócenie równowagi gospodarczej przy wyższym poziomie zatrudnienia.

Keynesowska interwencja państwa w czasie kryzysu gospodarczego

Kluczowym elementem teorii Keynesa była aktywna rola państwa w kształtowaniu koniunktury gospodarczej. W przeciwieństwie do zwolenników leseferyzmu Keynes twierdził, że pozostawienie gospodarki wyłącznie siłom rynkowym może prowadzić do chronicznego niedostatku popytu i wysokiego bezrobocia.

Według założeń keynesizmu, w okresach dekoniunktury i spadku aktywności gospodarczej, konieczna jest interwencja państwa polegająca na zwiększeniu wydatków publicznych finansowanych deficytem budżetowym. Miało to na celu pobudzenie popytu konsumpcyjnego i inwestycyjnego, a w efekcie przywrócenie wysokiego poziomu zatrudnienia i wzrostu PKB.

„Argumenty przemawiające przeciwko interwencji rządu, by zapobiec masowemu bezrobociu w kryzysy gospodarcze, są oparte nie na oszacowaniu czynników rzeczywistych, tylko na abstrakcyjnych rzekomo nieuniknionych przyczynach i dlatego nie mogą być uznane za przekonujące." - John Maynard Keynes

Zgodnie z modelem Keynesa, dodatkowe wydatki rządowe przeznaczone na inwestycje infrastrukturalne lub transfery społeczne zwiększają dochody obywateli, którzy z kolei przeznaczają część tych środków na konsumpcję. To z kolei prowadzi do wzrostu produkcji i kolejnych dochodów, tworząc efekt mnożnikowy w gospodarce.

Ograniczanie bezrobocia przez państwo

Wysoki poziom bezrobocia był jednym z kluczowych problemów, z którymi zmagały się gospodarki w okresie Wielkiego Kryzysu lat 30. XX wieku. Keynes był zdania, że przyczyną tak wysokiego poziomu bezrobocia był niedostateczny popyt konsumpcyjny i inwestycyjny. Dlatego w celu zwiększenia zatrudnienia niezbędna była interwencja państwa mająca na celu pobudzenie popytu poprzez deficytowe wydatki publiczne.

Receptę Keynesa na zwalczanie bezrobocia stanowiły inwestycje infrastrukturalne finansowane ze zwiększonych wydatków publicznych. Miały one bezpośrednio tworzyć nowe miejsca pracy, a dodatkowo poprzez efekt mnożnikowy dochodów zwiększać popyt, produkcję i zatrudnienie w innych sektorach gospodarki.

Czytaj więcej: Stawka WIBOR 6M - WIBOR 6, WIBOR 1 Miesięczny

Keynes a wielkość deficytu budżetowego i inflacja

Jedną z kluczowych kontrowersji wokół teorii Keynesa był problem dopuszczalnej skali deficytu budżetowego oraz zagrożeń inflacyjnych. Keynesizm zakładał stosowanie deficytu w okresach spowolnienia gospodarczego w celu pobudzenia popytu. Wywoływało to jednak obawy części ekonomistów o potencjalnie niekontrolowany wzrost zadłużenia oraz presję inflacyjną.

Sam Keynes nie negował potrzeby utrzymywania zrównoważonego budżetu w długim okresie. Twierdził jednak, że w warunkach niedostatecznego popytu priorytetem powinna być maksymalizacja zatrudnienia, nawet kosztem przejściowego wzrostu deficytu.

Zalety Wady
Zwiększenie zatrudnienia Wzrost deficytu budżetowego
Pobudzenie popytu Potencjalne zagrożenie inflacyjne
Przywrócenie równowagi gospodarczej Ryzyko narastania długu publicznego

W kwestii inflacji Keynes uważał, że pewien jej poziom może być zjawiskiem korzystnym w warunkach niedostatecznego popytu. Inflacja miałaby zwiększać skłonność do konsumpcji, działając jako czynnik stymulujący gospodarkę. Ostrzegał jednak przed zbyt wysoką inflacją, która mogłaby doprowadzić do spirali cenowo-płacowej i zaniku bodźców do inwestowania.

Keynes a skuteczne narzędzia polityki pieniężnej

Zdjęcie John Maynard Keynes i jego teoria: Czy jego pomysły są nadal aktualne?

Oprócz aktywnej polityki fiskalnej opartej na stymulowaniu popytu wydatkami publicznymi, Keynes dostrzegał także istotną rolę polityki pieniężnej w ożywianiu gospodarki. Jego poglądy na temat skuteczności poszczególnych narzędzi monetarnych istotnie różniły się jednak od ówczesnego nurtu głównego.

W teorii keynesowskiej kluczową rolę odgrywała stopa procentowa jako czynnik kształtujący popyt inwestycyjny firm. Keynes dowodził jednak, że w warunkach głębokiego kryzysu i braku zaufania podmiotów gospodarczych, obniżki stóp procentowych przez bank centralny nie muszą skutkować wzrostem inwestycji.

  • Przedsiębiorcy mogą bowiem zakładać, że niskie stopy procentowe są zjawiskiem przejściowym i nie będą chcieli angażować się w nowe inwestycje.
  • Ponadto w okresach kryzysów zaufanie przedsiębiorców do przyszłych dochodów może być tak niskie, że nawet bardzo niskie stopy procentowe nie będą wystarczającym bodźcem do inwestowania.

Dlatego zdaniem Keynesa bardziej efektywnym narzędziem ożywienia gospodarczego niż standardowa obniżka stóp procentowych byłaby aktywna polityka kredytowa polegająca na zwiększeniu podaży pieniądza przez bank centralny. Miałoby to zagwarantować firmom dostęp do taniego kredytu, który w połączeniu z popytotwórczymi wydatkami rządowymi przywróciłby ożywienie inwestycji.

Keynesowska teoria efektywnego popytu i jej wpływ

Jednym z kluczowych założeń teorii Keynesa było przypisanie prymarnej roli w kształtowaniu poziomu produkcji i zatrudnienia czynnikowi efektywnego popytu. Stanowiło to całkowite zerwanie z obowiązującym w ówczesnej ekonomii poglądem, że to wyłącznie podaż determinuje wielkość produkcji.

Według keynesizmu, to popyt konsumpcyjny i inwestycyjny determinują wielkość produkcji i poziom zatrudnienia siły roboczej przez przedsiębiorstwa. Jeśli popyt jest niewystarczający, wówczas gospodarka nie będzie w stanie osiągnąć pełnego poziomu zatrudnienia czynników wytwórczych, nawet jeśli ceny i płace będą elastyczne.

Założenie o niedoskonałej elastyczności cen i płac było kolejną istotną innowacją Keynesa. Ekonomiści neoklasyczni zakładali, że wszelkie spadki popytu zostaną zrównoważone poprzez dostosowanie się cen i płac do nowych warunków rynkowych. Keynes uważał jednak, że mechanizm ten działa w rzeczywistości w sposób niedoskonały, niekoniecznie doprowadzając do równowagi przy pełnym zatrudnieniu.

Długotrwały wpływ teorii Keynesa

Teoria efektywnego popytu wywarła ogromny wpływ na całokształt ekonomii, zarówno pod względem stricte naukowym, jak i w sferze kształtowania rzeczywistych polityk gospodarczych. Po raz pierwszy w historii tak wyraźnie zakwestionowano założenia ekonomii klasycznej i neoklasycznej, co doprowadziło do fundamentalnych przeobrażeń w myśleniu o procesach rynkowych.

Na gruncie teoretycznym ujęcie popytu jako motoru wzrostu gospodarczego legło u podstaw rozwoju licznych szkół ekonomii heterodoksyjnej, takich jak ekonomia postkeynesowska czy ekonomia instytucjonalna. Dały one asumpt do intensywnych badań nad rolą decyzji przedsiębiorstw, gospodarstw domowych oraz czynników behawioralnych w kształtowaniu gospodarki.

Współczesne podejście do teorii Keynesa w ekonomii

Choć od publikacji "Ogólnej teorii" upłynęło już prawie sto lat, myśl Keynesa wciąż pozostaje przedmiotem ożywionych dyskusji w środowiskach ekonomistów. Część uznaje ją za w dużej mierze przebrzmiałą i nieprzystającą do obecnych realiów. Inni upatrują w keynesizmie ciągle aktualnych wskazówek, zwłaszcza w odniesieniu do problemu walki z kryzysami gospodarczymi.

Zwolennicy odrzucają zarzuty o przestarzałość teorii Keynesa, wskazując na jej aktualność w kontekście ostatniego wielkiego kryzysu finansowego z lat 2008-2009. Wówczas to właśnie interwencjonizm państwowy na masową skalę oraz luźna polityka pieniężna banków centralnych przyczyniły się do wyprowadzenia świata z recesji.

Z drugiej strony krytycy keynesizmu zwracają uwagę na liczne niedoskonałości koncepcji interwencjonizmu państwowego. Ich zdaniem dostrzeżone przez Keynesa niedoskonałości rynku nie oznaczają, że interwencje władz publicznych będą bardziej skuteczne. Ponadto wysoki deficyt i rosnące zadłużenie to tylko niektóre z długofalowych zagrożeń związanych z ekspansywną polityką fiskalną.

Współcześnie na gruncie teorii ekonomicznych dość powszechnie przyjmuje się, że ani doktryna laissez-faire, ani skrajna wersja keynesizmu nie są właściwymi receptami na dzisiejsze problemy. Znacznie większą popularnością cieszą się bardziej umiarkowane koncepcje łączące elementy interwencjonizmu państwa z zasadami gospodarki wolnorynkowej.

Podsumowanie

Choć od czasów Keynesa minęło już niemal sto lat, jego teoria pozostaje ważnym głosem w dyskusji nad mechanizmami rządzącymi gospodarką. Keynesizm zrewolucjonizował ekonomię, odrzucając szereg założeń neoklasycznych i przypisując kluczowe znaczenie efektywnemu popytowi jako determinancie produkcji i zatrudnienia. Mimo kontrowersji wokół roli państwa w sterowaniu koniunkturą, koncepcja ta wciąż dostarcza cennych wskazówek w obliczu kryzysów gospodarczych.

Trudno nie docenić wpływu Keynesa na praktyczną politykę gospodarczą wielu państw. To właśnie jego idee przyczyniły się do ukształtowania modelu interwencjonizmu państwowego i rozwoju ekonomii dobrobytu. Choć dziś rzadko stosuje się keynesizm w jego najbardziej radykalnej postaci, koncepcje autora "Ogólnej teorii" pozostają inspiracją dla współczesnych nurtów ekonomii heterodoksyjnej oraz wielu umiarkowanych rozwiązań łączących wolny rynek z ingerencją władz publicznych.

Najczęstsze pytania

Teoria Keynesa była fundamentalnym przełomem w myśleniu ekonomicznym. Jej głównym założeniem było przypisanie decydującej roli w kształtowaniu produkcji i zatrudnienia czynnikowi efektywnego popytu. Keynes zakwestionował wiele założeń ekonomii neoklasycznej i postulował aktywną rolę państwa w sterowaniu gospodarką.

Aby skutecznie zwalczyć zjawisko wysokiego bezrobocia, Keynes proponował zwiększenie wydatków publicznych finansowanych deficytem budżetowym. Miało to pobudzić popyt konsumpcyjny i inwestycyjny, przywracając przez efekt mnożnikowy dochodów wyższy poziom zatrudnienia.

Keynes nie negował potrzeby utrzymywania zrównoważonego budżetu w długim okresie. Uważał jednak, że w warunkach niedostatecznego popytu priorytetem powinna być maksymalizacja zatrudnienia, nawet za cenę przejściowego wzrostu deficytu budżetowego.

Zdaniem Keynesa, w okresach kryzysów gospodarczych standardowa obniżka stóp procentowych może nie wystarczyć do pobudzenia inwestycji. Dlatego proponował aktywną politykę kredytową zwiększającą podaż pieniądza, co w połączeniu z wydatkami rządowymi miało ożywić gospodarkę.

Choć keynesizm w jego najbardziej radykalnej wersji jest dziś rzadko stosowany, poglądy Keynesa wciąż stanowią istotny głos w dyskusji ekonomicznej. Szczególną aktualnością cieszą się one w kontekście walki z kryzysami, kiedy państwo odgrywa aktywną rolę w pobudzaniu popytu.

Oceń artykuł

rating-outline
rating-outline
rating-outline
rating-outline
rating-outline
Ocena: 0.00 Liczba głosów: 0

5 Podobnych Artykułów:

  1. Dług publiczny USA: Konsekwencje dla światowej gospodarki
  2. Czy warto się spotkać z ekspertem kredytowym?
  3. Przedawnienie długów spadkowych - Zasady i terminy
  4. Kredyt hipoteczny rata malejąca - kalkulator online, oblicz ratę
  5. Jak wypełnić pole identyfikacja zobowiązania PIT-4 i PCC-3? Poradnik 2023
Autor Łukasz Baran
Łukasz Baran

Finanse to temat, który jest ważny dla każdego z nas, a ja chcę pomóc Wam w lepszym ich zrozumieniu i zarządzaniu. Tutaj znajdziecie analizy rynków finansowych, porady dotyczące inwestycji oraz praktyczne wskazówki dotyczące budowania stabilności finansowej.

Udostępnij artykuł

Napisz komentarz

Polecane artykuły